رخساره های الکتریکی در اصل یک روش قطعی یا تحلیلی برای دسته بندی چاه نگارهای (پتروفیزیکی) است که می تواند نشان دهنده تغییر ویژگی های زمین شناسی یا مخزنی باشد. در این مقاله با استفاده از چاه نگارهای پتروفیزیکی در دو چاه مغزه گیری شده از سازند سروک در یکی از میادین نفتی جنوب ایران مدل رخساره الکتریکی شامل 25 رخساره به دست آمد. این مدل بر اساس اطلاعات مغزه که نشان دهنده وجود 5 رخساره رسوبی در این سازند بود و با ترکیب رخساره های الکتریکی مشابه به یک مدل 5 رخساره ای بهینه سازی شد. با توجه به انطباق خوب نتایج مدل بهینه شده با واقعیت (در چاه های مغزه گیری شده) این مدل به تمام چاه های میدان تعمیم داده شد. در نتیجه نمونه رخساره های رسوبی در دیگر چاه های میدان شبیه سازی شد.

در این مطالعه، رخساره ها و محیط های رسوبی دریایی، ساحلی و قاره ای بخش جنوبی حوضه خزر جنوبی (بخش میانی استان گیلان؛ بندر انزلی) مورد بررسی قرار گرفته است. در این پژوهش، هفتاد و یک نمونه رسوب سطحی به صورت غیر سیستماتیک از سیصد و دوازده نقطه ثبت شده از نواحی کم ژرفای بستر دریای خزر و خشکی برداشت شد. چهار نوع رسوب شامل گل ماسه ای با کمی گراول، ماسه گلی با کمی گراول،ماسه با کمی گراول و ماسه گراولی بیش ترین درصد از کل اجزا را تشکیل داده اند. بررسی پراش پرتو ایکس نشان داده، رسوبات از کانی های کلسیت، کوارتز، فلدسپار، میکا و کانی رسی اسمکتیت تشکیل شده اند. اجزاء در دو دسته آواری (کوارتز، فلدسپار، میکا، خرده سنگ و کانی رسی) و آلی- زیستی ( قطعات گیاهی، موجودات دریائی و غیر دریایی (استراکودا، دوکفه ای و گاستروپودا))طبقه بندی شده اند.بطور کلی، رسوب گذاری در سه ناحیه خشکی (قاره ای)، حد واسط (کناره) و دریایی (متاثر از دریا) انجام شده است. بخش خشکی از سیستم رودخانه ای (کانال فعال، پوینت بار، دشت سیلابی و کروس پهن)، دشت ساحلی، تالاب، لاگون دیرینه، مارش و رسوبات شسته شده، بخش حد واسط از رسوبات سد کناره ای و بخش دریایی از پهنه ساحلی تشکیل شده است. توالی سد کناره ای از رسوبات جلوی کناره، پشت کناره و پشته های دون سدی مرتبط با ناحیه پشت کناره تشکیل شده است.بایوکلاست های غیر دریایی (نظیر دوکفه های غیر دریاییMonodancacaspiaو Dreissea polymorpha و گاستروپودا غیر دریایی نظیرLymnaeidae sp.) در محیط های تالاب/لاگون، مارش و رسوبات شسته شده و بایوکلاست های دریایی (نظیر دوکفه ای دریاییCerastoderma glaucum) در رسوبات شسته شده

در این پژوهش چهار تپه ماسه ای در شرق بابلسر بررسی شده اند. این تپه ها جزء تپه های ماسه ای سهمی شکل (پارابولیک) از نوع هلالی می باشند. بافت رسوبات، ماسه ای و ماسه با کمی گراول است، این رسوبات دارای جورشدگی متوسط، کج شدگی مثبت و از نظر کشیدگی لپتوکورتیک هستند. از نظر ترکیب پتروگرافی بیش از 60% نمونه ها از خرده های سنگی (عمدتا دگرگونی و آذرین) تشکیل شده اند. سه رخساره رسوبی A، B1 و B2 شناسایی شده است، ویژگی های دو رخساره A و B2 نمایانگر رسوب گذاری خارج از آب (تپه ها و پهنه ساحلی) و رخساره B1 بیانگر رسوب گذاری کم ژرفای ساحلی (منصقه سواش) است. نتایج سن سنجی از بخش-های میانی و پایینی تپه ها نمایانگر سن 14 تا 25 هزار سال می باشد، بر این اساس بیشینه و کمینه سرعت رسوب گذاری به ترتیب 0.15 و 0.02 میلی متر در سال تخمین زده شده است. بررسی نیمرخ های رادار نفوذ کننده زمین نمایانگر چهار رخساره رادار است، ویژگی های آن ها نمایان گر تشکیل در بخش های جلویی و پرشدگی درون فرورفتگی های تپه ساحلی و منطقه سواش است.

مخروط افکنۀ قزوین، بزرگ ترین مخروط افکنۀ حاشیۀ شمالی دشت قزوین است. هدف از این پژوهش، توصیف و تفسیر دقیق منشأ رسوبات، رخساره ها و مدل مخروط افکنه با استفاده از 26 نمونۀ رسوبی در قالب 11 برش و 2 نمونۀ سطحی است. نتایج دانه‎‍سنجی رخساره‎‍ها نشان می‎‍دهد اندازۀ رسوبات مخروط‎‍افکنۀ قزوین، تغییرات وسیعی را از گراول تا رس نشان می‎‍دهد و بافت رسوبات آن عمدتاً گراول، گراول ماسه‎‍ای و ماسۀ گراولی با جورشدگی ضعیف و کج شدگی مثبت است. جنس غالب رسوبات مخروط افکنه، خرده سنگ های آذرین و آهکی است. درمجموع هشت رخسارۀ رسوبی در دو گروه رسوبات دانه درشت شامل Gmp، Gcp، Gcp-Gmp/Sm، Gmg، Glns، Spl و Sm و رخسارۀ کالکریتی (P) شناسایی شد. نتایج حاصل از بررسی رخساره ها نشان می دهد این مخروط افکنه را با توجه به برتری رخساره های رودخانه ای و وجودنداشتن توالی ریتمیک رخساره های گراول زمینه تا دانه پشتیبان و گراول زمینه پشتیبان قرمزرنگ، می توان مخروط افکنۀ ناشی از فرایندهای رودخانه ای در نظر گرفت.

سازند شهبازان با سن ائوسن میانی تا پسین بعد از فاز کوه زایی پیرنه، به دنبال پیشروی آب دریا در زیرپهنۀ لرستان و حوضۀ زاگرس چین خورده، نهشته شده است. لیتولوژی این سازند از دولومیت و آهک های دولومیتی با رنگ هوازدۀ سفید تا قهوه ای ضخیم‎ ‍لایه، متخلخل و دانه شکری تشکیل شده است. برش دارابی 289 متر، برش ماله ‎‍ کوه 269 متر، برش لنگر 7/309 متر و برش چناره 294 متر ستبرا دارند. در برش های دارابی، ماله کوه و لنگر مرز زیرین سازند شهبازان به صورت ناپیوسته بر توالی آواری سازند کشکان و با ناپیوستگی هم‎‍شیب در زیر سازند آسماری قرار دارد و تنها در برش چناره، مرز زیرین به صورت هم شیب بر سازند پاپده و با ناپیوستگی هم‎‍شیب در زیر سازند آسماری قرار دارد. براساس مطالعات رسوب شناسی در تاقدیس چناره، تاقدیس لنگر، تاقدیس پشت ‎جنگل (برش دارابی) و تاقدیس ماله کوه، 12 ریزرخساره شناسایی شد که در پنج محیط رسوبی (کمربند رخساره‎‍ای) شامل دریای باز A، سد B، لاگون C، محیط پهنۀ جزرومدی D و بالای جزرومدی F نهشته شده اند. انتشار روزن‎‍بران کف‎‍زی ائوسن سازند شهبازان، نشان می‎‍دهد که نهشته های کربناتۀ این سازند در شرایط گرمسیری تا نیمه گرمسیری و نورانی انباشته شده اند. حضور گستردۀ روزن‎‍بران کف‎‍زی بزرگ˓ جلبک‎‍های قرمز˓ خارپوست و حضورنداشتن مرجان های هرماتیپیک و جلبک های سبز، نشان دهندۀ رخسارۀ فورآلگال و هترو‎تروف است. این محیط ‎ها بخشی از یک پلاتفرم کربناتۀ نوع رمپ با شیب یکنواخت در قسمت‎‍های رمپ داخلی و میانی اند.

لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.

واحدهای رسوبی آواری پالئوزوئیک تا تریاس پسین که در تنها رخنمون پی سنگ کپه داغ در ناحیه آق دربند دیده می شوند شامل سه بخش عمده است. 1- رسوبات دگرگون شده پالئوزوئیک که بر اساس شواهد رسوبی بیشتر شامل رسوبات فلیشی بوده و در اعماق نسبتا زیاد و توسط جریان های توربیدایتی در محیط شیب قاره ای نهشته شده اند. 2- سازند قره قیطان که تشکیل دهنده بیشترین رخنمون های سنگی در پنجره آق دربند است. اختصاصات رسوبی موجود در این سازند (کانال های رودخانه ای، محیط رسوبی اکسیداسیونی قاره ای و پاراکنگلومرای فراوان)، نشانگر وجود جریان های واریزه ای در مخروط افکنه ها و پهنه های طغیانی است. تمامی شواهد بیانگر این است که افق های کنگلومرایی سازند قره قیطان به ویژه در بخش های شمالی پنجره آق دربند توسط رودخانه های بریده بریده (Baraided stream) و در محیط نزدیک به منشا (Proximal) و با جریان قدیمه از شمال به سمت جنوب نهشته شده اند. ذرات تشکیل دهنده کنگلومراها بیشتر از نوع گرانودیوریت تا تونالیت کالک آلکالن و قطعات آتشفشانی از نوع ریولیت تا داسیت کالک آلکالن با پتاسیم بالاست. آنالیز ژئوشیمیایی این قطعات موید منشا «نوع I» و نشان دهنده وجود کمان ماگمایی است که در شمال این ناحیه و در زیر رسوبات جوان مدفون شده است. 3- سازند سینا بیشتر شامل توالی شیل و ماسه سنگی است که توسط توربیدایت های کلاسیک و در محیط شیب قاره نهشته شده اند. ماسه سنگ های موجود در سازندهای قره قیطان و سینا ترکیب لیتیک آرکوز تا فلدسپاتیک لیت آرنایت دارند که بیشتر از یک کمان تقسیم شده(Dissected arc)  تا حد واسط منشا گرفته اند. رسوبات آواری که در حد فاصل پالئوزوئیک میانی تا تریاس پسین در پی سنگ حوضه کپه داغ نهشته شده اند، حاصل رسوب گذاری در یک حوضه فورلندی هستند که در پیشانی کمان ماگمایی تشکیل شده است.